فشار خون چیست؟

فشار خون چیست؟

 

تعریف

خونِ جاری‌ در بدن، به‌ دیواره‌ رگ ها به ویژه‌ سرخ رگ ها نیرویی‌ وارد می ‌کند که‌ به‌ آن‌ فشارخون‌ می گویند. در معاینه‌ فشارخون‌ دو نوع‌ اندازه ‌گیری‌ صورت‌ می ‌گیرد، یکی‌ فشاری‌ که‌ قلب‌ به‌ هنگام‌ انقباض‌ دارد و دیگری‌ فشاری‌ که‌ قلب‌ به‌ هنگام‌ انبساط‌ (وقفه‌ میان‌ دو ضربان‌ قلب) دارد. اندازه‌ فشارخون‌ به‌ طور معمول‌ 12 روی‌ 8 است. فشارخون‌ بیش‌ از 14 روی‌ 9 فشارخون‌ بالا محسوب‌ می ‌شود. حداقل‌ هر شش ماه یک‌ بار باید توسط‌ پزشک، پرستار یا فرد متخصص، فشارخون‌ خود را اندازه‌ گیری‌ کنید.  اضطراب و تنش‌ می ‌تواند میزان‌ فشارخون‌ شخص‌ را افزایش‌ دهد. بنابراین‌ چنانچه‌ دستگاه، فشارخون‌ را بالا نشان‌ دهد، باید چند دقیقه‌ای‌ صبر کرد و سپس‌ با حفظ‌ آرامش‌ و خونسردی‌ دوباره‌ فشارخون‌ را اندازه‌ گیری‌ نمود.

در واقع همه افراد فشار خون دارند، خون برای گردش موثر در عروق بدن، از نیرو و فشاری برخوردار است که آن را به نقاط مختلف بدن می رساند.

این افزایش فشار خون است که بیماری تلقی می شود. بیماری فشار خون، اختلالی روانی فیزیولوژیکی است که فرایند زیستی و عوامل خطرساز روانشناختی نظیر وقایع تنش زا، ویژگی های شخصیتی و تدابیر مقابله ای در بروز و تشدید آن نقش بسزایی دارند.
افزایش فشار خون می تواند اعضای مختلفی از جمله قلب، عروق خونی، کلیه ها و مغز را تحت تاثیر قرار دهد.

میزانی از فشار خون که بالا در نظر گرفته می شود در منابع مختلف متفاوت است، ولی معمولاً به فشار خون بیشتر از140 بر روی 90 میلیمتر جیوه افزایش فشار خون اطلاق می شود. به فشار خون افزایش یافته گاهی قاتل خاموش گفته می شود، چون اگرچه معمولاً بی علامت است ولی می تواند منجر به حمله قلبی و سکته مغزی شود.

برخی‌ از افراد نمی‌ دانند که‌ دچار فشارخون‌ بالا هستند. آنها تنها زمانی‌ که‌ با مشکل‌ مواجه‌ می ‌شوند و به‌ پزشک‌ مراجعه‌ می کنند، به‌ این‌ موضوع‌ پی‌ می ‌برند. ناآگاهی‌ شخص‌ از ابتلا به‌ بیماری‌ فشارخون‌ بسیار خطرناک‌ است، بنابراین‌ اطلاع‌ از این‌ بیماری‌ و مسائل‌ مرتبط‌ با آن‌ ضرورت دارد.

فشار خون بالا علاوه بر عوارض جانبی، به عنوان یکی از علل معافیت از اهدای خون مطرح می باشد. شناخت موارد خفیف فشار خون بالا در اهداکنندگان علاوه بر این که سبب بیماری یابی موارد جدید می گردد، با انجام درمان سریع سبب حفظ سلامتی اهداکنندگان و کاهش مرگ و میر و ناتوانی های ناشی از آن و جلوگیری از معافیت اهداکنندگان (با کنترل فشار خون) نیز خواهد شد.

 

 

علائم فشار خون
علائم فشار خون اغلب ساکت و حتی ممکن است در مراحل اولیه هیچگونه علائمی از خود نشان ندهد. غالباً فشار خون موقعی کشف می‌شود که شخص فشار خون خود را با دستگاه می‌گیرد. علائمی چون خستگی ، بیخوابی ، تنگی‌نفس ، گلگون شدن صورت ، سردرد ، تپش قلب ، سرگیجه ، عصبانیت ، خون دماغ ، نابینائی موقت ممکن است بعضی اوقات علائم هشداردهنده بروز فشار خون باشد.

 

عوامل مستعد کننده فشار خون اولیه

بیشتر مردم (نزدیک به نود و پنج درصد آنها) از نوعی افزایش فشار خون رنج می برند که علت مشخصی برای آن یافت نشده است. به این فرم،  افزایش فشار خون اولیه گفته می شود.

عوامل زیر در بروز این نوع افزایش فشار خون موثر هستند:

سن : سیر پیشرونده افزایش فشار خون، با افزایش سن ارتباط دارد.

ژنتیک : عوامل ژنتیکی که به ارث می رسند با افزایش فشار خون ارتباط دارند.

نژاد : سفید پوستان و نژاد هند و اروپایی بیشتر دچار افزایش فشار خون می شوند.

عوامل محیطی : مانند چاقی، الکل، نمک زیاد و استرس نیز موثر هستند.

 

پنج درصد باقی مانده مبتلایان به فشار خون افزایش یافته، علت مشخصی برای بیماری خود دارند. به این نوع، افزایش فشار خون ثانویه گفته می شود.

 

عوامل زیر در بروز افزایش فشار خون ثانویه موثر هستند

  • بیماری کلیوی : به دلیل احتباس آب و نمک در بدن موجب بالا رفتن فشار خون می شود. این افزایش، خود می تواند باعث ایجاد بیماری کلیوی شود و یا آن را بدتر کند.
  • بیماریهای غدد درون ریز : (مانند سندرم کوشینگ، هایپرپلازی آدرنال و فئوکرومو سایتوما).
  • داروها و سموم : افزایش فشار خون می تواند عارضه جانبی استروئیدها، الکل، کوکائین، سیکلوسپورین و اریتروپوئیتین باشد. مصرف مواد حاوی تیروزین مانند برخی از پنیرها در افرادی که از داروهای ضد افسردگی خاصی استفاده می کنند ممکن است منجر به حمله افزایش فشار خون در این افراد شود. خطر افزایش فشار خون در زنانی که از قرص های ضد بارداری استفاده می کنند، بیشتر است.
  • مقاومت به انسولین: فشار بالا در اوایل بارداری ممکن است نشان دهنده افزایش فشار خون اولیه باشد. فشار خون بالا در نیمه دوم حاملگی پره اکلامپسی نامیده می شود که معمولاً اگر کنترل شود، پس از زایمان از بین می رود و مشکل جدی ایجاد نمی کند.

 

 

چرا باید فشار خون بالا را کنترل کرد؟

فشار خون بالا یک عامل خطر مهم در ایجاد نارسایی قلبی است. همچنین می تواند موجب  نارسایی کلیه، مشکلات عروق محیطی، تخریب عروق شبکیه چشم، سکته مغزی و حمله قلبی شود، به همین دلیل پیشگیری و درمان آن بسیار مهم است.
اگر میزان فشار خون به سرعت بالا رفته و به حدود ١٣/٢٠٠ برسد به آن فشار خون بدخیم گفته می شود که آسیب زیادی ایجاد می کند و موجب مرگ و میر می شود.

 

 

فشار خون بالا چگونه تشخیص داده می شود؟

  • میزان فشار خون: فشار خون در چند نوبت و در شرایط استاندارد اندازه گیری می شود.
  • عکس قفسه سینه: ممکن است علائم نارسایی قلبی و بزرگ شدن قلب را نشان دهد.
  • نوار قلب: ممکن است بزرگی بطن چپ یا کم خونی موضعی (ایسکمی) را نشان دهد.
  • آزمایش خون: اوره و الکترولیتها برای بررسی عملکرد کلیه و همچنین چربی و قند خون.
  • آزمایش ادرار: برای یافتن بیماری کلیوی.

 

 

فشار خون بالا چگونه درمان می شود؟
هدف از درمان، رساندن فشار خون به کمتر از 140 بر روی 90 در افراد معمولی و کمتر از 130 بر روی 85 در بیماران مبتلا به بیماری کلیوی یا دیابت است. با این هدف که در دراز مدت خطر عوارض وخیمی که گفته شد کاهش پیدا کند.

برای کمک به کاهش عوارض بهتر است:

  • سیگار ترک شود تا آسیب عروقی کمتر گردد.
  • کاهش وزن با رژیم غذایی و یا ورزش.
  • کاهش مصرف نمک و اجتناب از مصرف غذاهایی که شور تهیه می شوند.
  • افزایش فعالیت بدنی و ورزش منظم.
  • کاستن از استرس.

برای کنترل فشار خون پزشک ممکن است داروهای مختلفی تجویز کند که مکانیسم های متفاوتی دارند. معمولاً یک نوع دارو همراه تغییر شیوه زندگی به صورتی که گفته شد به کار می رود. اگر به اندازه کافی موثر نباشد داروهای دیگری اضافه می شوند. انتخاب دارو به عوامل متعددی از جمله شرایط جسمانی فرد بستگی دارد.

 

 

توصیه های تغذیه جهت کاهش فشارخون:

  • مصرف آب سالم و گوارا را به میزان قابل توجهی در روز توصیه می ‌کنیم. یک لیوان آب میوه ی رقیق شده با اندکی پودر ویتامین C ، موجب بهبود عملکرد دستگاه ایمنی و ترمیم سرخرگ‌ها می ‌شود.
  • مصرف نان‌ها و مواد کربوهیدراتی تهیه شده از آردهای سفید و بدون سبوس را به حداقل برسانید و ازنان‌های سبوس‌دار  به خصوص حاوی سبوس جو دو سر استفاده کنید.
  •  مصرف قند و شکر و سایر فرآورده‌های تهیه شده از آنها مثل نوشابه‌ها، مربا، ژله، شکلات، کیک‌ها و شیرینی‌ها را محدود یا حذف کنید.
  • تحقیقات ثابت کرده است که کودکان پیش دبستانی که هر روز 4 وعده میوه و سبزی و دو وعده لبنیات مصرف می ‌کنند، در نوجوانی فشار خون پایین‌ تری نسبت به سایر افراد دارند و در اصل احتمال ابتلا به حمله ی قلبی، سکته و سایر بیماری های ناتوان ‌کننده در افرادی که زودتر به فشار خون مبتلا می ‌شوند، بیشتر است.
  •  سعی کنید غذا را کامل بجوید و حتماً غذای خود را در محیطی آرام و به دور از استرس و تشنج میل فرمایید.
  • با اجتناب از مصرف غذاهای خیلی گرم یا خیلی سرد، اعمال هضمی را بهبود بخشید.
  • نوشیدن هر نوع نوشیدنی را با غذا و در کنار غذای اصلی به دلیل تداخل در هضم محدود کنید.
  • از مصرف غذاهای سرخ کرده یا غذاهایی که در درجه ی حرارت‌های بسیار بالا و یا با مدت زمان طولانی تهیه می ‌شوند، خودداری کنید و به خاطر داشته باشید، استفاده ی چند باره از روغن‌های آشپزی عاملی در بالا بردن فشار خون است.
  • از مصرف مواد حاوی افزودنی‌ها و غذاهای فرایند شده که حاوی مقدار زیادی نمک و ادویه‌ها هستند، مثل انواع سوسیس و کالباس، غذاهای کنسروی، شورها، ترشی‌ها و چاشنی‌های کارخانه ‌ای جداً خودداری کنید.
  • چای، قهوه  و شکلات را بسیار محدود کنید و تا 1 ساعت پس از صرف غذا چای ننوشید و به جای آنها از چای‌ها و دم‌کردنی‌های گیاهی (مثل گل گاو زبان) استفاده کنید.
  • از مصرف نمک و غذاهای پُر نمک و ادویه بپرهیزید. به جای نمک می ‌توانید از سبزیجات تازه یا خشک، ادویه‌‌جات مفید، پودرسیر  و پیاز و آب لیموی تازه استفاده کنید.
  • موادی مثل کره، خامه، مارگارین، دنبه، سس‌ها و روغن‌های جامد را از برنامه ی غذایی حذف کرده و به جای آنها از روغن زیتون- روغن‌های گیاهی مایع و روغن‌ ماهی استفاده کنید.
  • مغز‌ها و دانه‌های گیاهی مثل گردو حاوی موادمغذی بی ‌شماری هستند. می ‌توانید از آنها در رژیم غذایی روزانه بهره ببرید.استفاده از آنها در سالادها به خوش طعم و مقوی کردن آنها کمک شایانی می ‌کند.
  • حداقل 3 بار در هفته ماهی بخورید و به جای گوشت‌های قرمز سعی کنید از گوشت سفید استفاده کنید.
  • از استرس بپرهیزید، زیرا یکی از عوامل بالا بردن فشار خون که بسیار سریع هم عمل می‌ کند، استرس و عصبانیت است.
  • هر روز زمانی را برای استراحت در نظر بگیرید و به خاطر داشته باشید، کار کردن بی ‌وقفه بیشترین فشار را بر سلامتی شما وارد خواهد آورد. حتی اگر عادت به خوابیدن در میانه ی روز ندارید، برای دقایقی چشم‌ها را روی هم گذاشته و به استراحت بپردازید.
  • ورزش‌هایی مثل: پیاده ‌روی، شنا، دوچرخه سواری ورزش‌های مناسبی برای پایین آوردن فشار خون به شمار می ‌آیند. بنابراین حداقل 3 بار در هفته و هر بار حداقل 30 دقیقه ورزش کنید.
  • از گلپر، آویشن، نعناع خشک، کنجد  و… به جای نمک استفاده کنید.
  • سیگار را به طور کامل از برنامه ی‌ زندگی خود حذف کنید.