سرطان معده

سرطان معده

 

سرطان معده یکی از شایعترین بدخیمی ها در سرتاسر جهان می باشد، شیوع این سرطان ناشی از فرآیند ایجاد بافت سرطانی در معده طی چند مرحله بوده و جزء بیماری های چند عاملی دسته بندی می شود و دلیل آن هم  ایجاد سرطان بر اثر وجود عوامل عفونی، محیطی و ژنتیکی در افراد می باشد. سرطان معده در جهان بعنوان چهارمین سرطان شایع شناخته می شود.

بر اساس آمار سال 2005  بیشترین موارد این سرطان درکشورهای ژاپن، چین و روسیه مشاهده شده و کمترین موارد آن نیز مربوط به کشورهای توسعه یافته غربی می باشد. همانطور که از این داد ه ها استنباط می شود، شیوع سرطان معده در جمعیت های مختلف اختلاف قابل توجهی دارد که دو دلیل عمده برای آن ذکر می گردد. تفاوت زمینه ژنتیکی جمیت کشور های مختلف و تفاوت در سبک زندگی به خصوص عادات غذائی مانند مصرف نمک و غذاهای آماده.

سرطان معده یک بیماری چند علتی است و عوامل محیطی و وراثتی در ابتلا به آن مؤثر هستند. البته شیوع سرطان معده با میزان مرگ و میر ناشی از آن متفاوت است. اگر سرطانی شدن سلو ل ها را فرآیندی چند عاملی، ناشی از اثرات موازی محیط و ژنتیک بدانیم، در مورد عوامل خطر محیطی ایجاد سرطان معده می توان به نقش عفونت هلیکوباکتر پیلوری ( Helicobacter Pylori )، سبک زندگی و تغذیه اشاره نمود؛ عوامل ژنتیکی مرتبط با این سرطان هم عبارتند از  جهش ها و پلی مورفیسم ها .

 

نقش عوامل تغذیه ای و سبک زندگی بر سرطان معده

بروز این بیماری در برخی از نقاط دنیا به علت اصلاح رژیم غذایی و روش های آماده سازی غذا کاهش یافته است.  لذا عوامل خطری که عمدتاً رفتاری و تغذیه ای می باشند، در ایجاد آن مطرح شده اند. مطالعات نشان داده اند که نوعی تماس محیطی در ایجاد سرطان معده نقش دارد و در این مورد عوامل سرطان زای غذایی را محتمل ترین عامل یا عوامل می دانند. از طرفی ارتباط این بیماری با عفونت هلیکوباکتر پیلوری مورد تأیید قرار گرفته است.

آمادگی مردم برای عمل کردن به شیو ه های درست زندگی برای اجتناب از بیماری به شکل دادن رفتار نیاز دارد و بالابردن آگاهی مردم، قدم اولیه در ایجاد رفتار صحیح است. افزایش آگاهی مردم درباره سرطان معده و آموزش درباره عوامل خطر آن، اهمیتی بالادارد.

 

مصرف مواد غذاهای حاوی نیترات

نیترات ترکیب طبیعی است که در آب و برخی مواد غذائی مانند سبزیجات و سیب زمینی وجود دارد.  همچنین در صنایع غذائی مانند کارخانه های تولید گوشت های فرآوری شده به عنوان افزودنی نگهدارنده به کار میرود. ترکیبات حاصل از متابولیسم نیترات به عنوان سرطان زا ( Carcinogens ) شناخته می شوند. نیترات می تواند

به نیتریت تبدیل گردد که می تواند با آمینها و آمید ها واکنش داده و ترکیبات سرطان زای نیتروز  ایجاد کند.

عوامل مختلفی می توانند بر تبدیل نیترات به نیتریت و ترکیبات نیتروز، اثرگذار باشند.  اسید آسکوربیک )ویتامین ث(، می تواند ایجاد ترکیبات نیتروز را با عملکرد به عنوان سوبسترای رقابتی برای نیتریت، مهار نماید. اسید آسکوربیک و بتاکاروتن، به عنوان خنثی کنندگان رادیکال های آزاد عمل نمایند و بدین صورت از آسیب های اکسید کنندگی این رادیکال های آزاد بر مخاط معده و جهش های DNA جلوگیری نمایند.  افرادی که معده آنها اسید کمتری ترشح می نماید یا دچار التهاب آتروفیک معده هستند، نسبت به اثرات نیتریت حساسیت بیشتری دارند.

 

رابطه عفونت هلیکوباکتر پیلوری با سرطان معده

هلیکوباکتر پیلوری ( Helicobacter pylori ) یک باکتری باسیلی شکل کوچک گرم منفی با تحرک بسیار زیاد است که در لایه مخاطی معده انسان، عفونت ایجاد می نماید.  این باکتری در سال 1984 کشف شده و تاکنون ارتباط آن با التهاب معده و زخم معده مشخص شده است. عفونت این باکتری می تواند در کودکی ایجاد شود ، اما میزان شیوع آن با افزایش سن رابطه مستقیم دارد، و بیشتر موارد آن بدون علامت می باشد لیکن در صورت ادامه روند عفونت، 10 تا 15 درصد افراد دچار زخم معده یا سرطان معده خواهند شد .

با وجود رشد روزافزون جمعیت جهان، از آغاز قرن بیستم شیوع سرطان معده رو به افول گذاشته است.  این کاهش قابل توجه  سرطان معده علی الخصوص در کشورهای صنعتی مورد مطالعات گسترده ای قرار گرفته و دلیل آن نیز تا حدی مشخص شده است و محققان بر این باورند که افت شیوع هلیکوباکتر پیلوری عامل اصلی این پدیده بوده است.

عفونت هلیکوباکتر پیلوری عامل بسیار مهم و تأثیرگذاری در ایجاد خطر ابتلاء به سرطان معده بوده و به نوعی این سرطان را از دیگر انواع سرطان متمایز می نماید. همچنین از زمانی که ارتباط عفونت هلیکوباکتر پیلوری با سرطان معده اثبات شد، تحقیقات بیشتری بر روی احتمال وجود منشأ عفونی برای دیگر انواع سرطان صورت گرفته است، لیکن تاکنون موردی مشابه هلیکوباکتر پیلوری با این حد از تأثیر معرفی نشده است.

روش های تشخیصی عفونت هلیکوباکتر پیلوری نیز مبتنی بر سه روش بافت شناسی، شناسائی آنتی ژن در مدفوع، تست اوره آز تنفسی و شناسائی آنتی بادی در سرم می باشد. البته در سال های پیش از شناسائی این باکتری مشخص شده بود که آدنوکارسینوما معمولا از نقاطی از معده منشأ می گیرد که پیش از آن دچار گاستریت بوده است و زمانی که ارتباط هلیکوباکتر با ایجاد گاستریت )ورم یا التهاب معده( شناخته شد، ذهن دانشمندان به سمت ارتباط این عفونت باکتریائی با خطر ایجاد سرطان در محل ضایعات (Gastritis Lesion ) معطوف گردید.  به طور کلی عفونت اولیه هلیکوباکتر پیلوری باعث ایجاد یک گاستریت خفیف می گردد . در بعضی افراد این التهاب، به زخم معده منجر خواهد شد. در صورت ادامه روند بیماری زائی و عدم درمان زخم معده، التهاب آتروفیک معده ایجاد خواهد شد؛ افرادی که دچار این نوع التهاب هستند در خطر ایجاد بدخیمی و سرطان قرار دارند.

 

ژن های مرتبط با سرطان معده

زمینه ژنتیکی یکی از عوامل ایجاد انواع سرطان در انسان هست که به مجموعه ویژگی های یک فرد در سطح ژنوم اطلاق می شود. مؤلفه های اصلی زمینه ژنتیکی جهش ها و پلی مورفیس مها هستند. سرطان بر اثر تغییرات ژن های انکوژ نها، مهارکنند ه های تومور و میکرو R NA ها ایجاد می گردد؛ استفاده از اصطلاح “تغییرات” به این دلیل است که ماهیت تغییرات منجر به سرطان ممکن است جهش یا پلی مورفیسم باشد اما در هر دو حالت، این تغییرات می تواند در طی زندگی فرد ایجاد شده ( Somatic ) و یا از طریق وراثت به فرد رسیده باشد. چند گروه اصلی از ژن ها با ایجاد و پیشرفت انواع سرطان ها مرتبط هستند که از این میان می توان به انکوژ نها ( Oncogene ) و مهار کنند ه های تومور  (Tumor-Suppressor )، ژن های دخیل در ترمیم ( DNA ) و ژ ن های دخیل در مرگ برنامه ریزی شده سلولی (Programmed  Cell Death) ، اشاره نمود.

 

درمان سرطان معده

علت ایجاد سرطان معده هرچه که باشد، درمان آن تا حد زیادی به ناحیه ای از معده که تومور از آن منشأ گرفته و میزان گسترش به بافت های دیگر، بستگی دارد. بهترین روش درمانی بالقوه برای بیماران دچار تومورهای معده، انجام جراحی به موقع می باشد.  ولی جراحی خارج کردن تومورها در مواردی که مرزهای تومور کاملا مشخص نیست، معمولا بیمار را در خطر بازگشت بیماری قرار می دهد . شیمی درمانی پس از خارج کردن تومورهای معده تأثیرمثبتی بر بقاء بیماران خواهد داشت. همچنین در برخی مطالعات مشخص شده است که شیمی درمانی و رادیو درمانی همزمان ( Chemo radiotherapy ) می تواند حدود 30 درصد، بقاء بیماران را افزایش دهد . نوع درمان انتخابی برای سرطان معده بر اساس مرحله (Stage)  بیماری تعیین می گردد. بعنوان مثال در Stage 0 به دلیل اینکه تومور تنها در لایه های درونی معده وجود دارد و به لایه های عمقی تر نفوذ نکرده است، تنها انجام جراحی پیشنهاد می گردد و نیازی به شیمی درمانی یا رادیو درمانی نمی باشد. در مورد Stage های بالاتر جراحی با خارج کردن بخشی یا تمام معده به همراه غدد لنفاوی اطراف همراه خواهد بود و نوع و میزان درمان داروئی )شیمی درمانی و رادیو درمانی( پس از جراحی نیز به میزان و گسترش سرطان به غدد لنفاوی بستگی خواهد داشت. در مورد بیماران Stage4 به دلیل گسترش سرطان به اندام های دیگر، درمان قطعی امکان پذیر نیست ولی انجام جراحی و شیمی درمانی در کنترل درد، خونریزی و انسداد معده، تا حدی تأثیر خواهد داشت.

 

 

 

نتیجه گیری

تشخیص دیر رس، پیچیدگی روش های درمانی و پیشگیری سرطان معده به علت چند عاملی بودن آن می باشد. این سرطان به واسطه چند ویژگی از مابقی سرطان ها متمایز می گردد که مهمترین آنها ارتباط آن با عفونت هلیکوباکتر پیلوری می باشد؛ این ویژگی آن را جزء معدود سرطان هایی قرار می دهد که عامل عفونی کاملا شناخته شده دارند.

علت دوم پیچیدگی ، علت شناسی سرطان معده، روند التهاب زائی عفونت باکتریائی و اثر پاسخ التهابی بدن بر مستعد ساختن سلو لهای بافت معده برای سرطانی شدن می باشد.  که این مستعد بودن سلول ها خود ناشی از زمینه ژنتیکی فرد می باشد ، به طوری که افرادی که سیستم ایمنی قویتری دارند و پاسخ التهابی شدیدتری در مقابل عفونت هلیکوباکتر ایجاد می کنند، از یک سو، قابلیت بهبودی بهتر و سریعتر عفونت را دارند و از سوی دیگر، خطر تشدید التهاب، آسیب بافت معده و تحریک  سلو ل های مخاط معده به سرطانی شدن آنها را تهدید می نماید .

در مورد تقسیم بندی صرفا ژنتیکی سرطان معده در تعدادی از مطالعات،  بر تأثیر بسیار اندک عوامل ژنتیکی بر ایجاد و پیشرفت نوع تک گیر سرطان معده تأکید شده است. به طور خلاصه با توجه به اینکه علائم سرطان معده بسیار دیر ظاهر می گردد و در صورتی که در مراحل اولیه تشخیص داده شود احتمال درمان کامل بیمار بسیار بالاست، اهمیت کنترل و سنجش خطر بیماران بر اساس مؤلفه های اصلی مستعد کننده فرد به ایجاد سرطان معده، عفونت هلیکوباکتر پیلوری، زمینه ژنتیکی و تغذیه مشخص می گردد.  با وجود اینکه سرطان معده هنوز بعنوان یک بیماری مرگ بار شناخته می شود، شناسائی نشانگر های مولکولی، ژنتیکی و تغییرات اپی ژنتیکی و ویژگی های فارماکوژنتیک جدید، وضعیت تشخیص و درمان بیماران را بهبود بخشیده و امیدهایی در زمینه توسعه رو ش های تشخیصی و درمانی مؤثرتر ایجاد نموده است.