بی موبایل هراسی !

بی موبایل هراسی !

 

همگام با رشد روزافزون تکنولوژی در دومین دهه ی قرن بیست و یکم با اختلالی مواجه هستیم که به آن هراس از نداشتن و یا در دسترس نبودن موبایل گفته میشود.

همگام با توسعه علم و فناوری و در اثر نوآوری ها و تکنیک های نوین محصولات و کالاهایی وارد زندگی بشر شده اند که کارکردی دوگانه در حیات فردی و اجتماعی انسان داشته اند.  این از ویژگی های جهان مدرن است که محصولاتی به بازار می آورد که هرچند هدف آن آرامش انسان و کاهش رنج و مرارت های روحی و جسمی او است، اما در عمل مشکلات نوین برای وی به بار می آورد.  یکی از شاخص ترین و پرکاربردترین این محصولات تلفن همراه است که البته برخی آن را یکی از نمادهای خروج بشر از عصر مدرن و ورود به عصر اطلاعات و یا دوران تاریخ فرا مدرن می دانند.

در دومین دهه ی قرن بیست و یکم جایگاه این ابزارها و محصولات جدید به گونه ای رشد یافته است که دیگر زندگی بدون آنها قابل تصور نیست.  برای بسیاری از انسان های این عصر زندگی بدون تلفن همراه یا موبایل قابل تصور نیست؛ زیرا نه تنها کارکردهای یک تلفن عادی را دارد بلکه برای امور دیگری مانند محاسبه، عکاسی، فیلمبرداری، اتصال به شبکه های اجتماعی و اینترنت، استفاده از پست الکترونیکی و حتی بازی های جدید مورد استفاده قرار می گیرد.  به علاوه حتی برخی کارهای روزمره مثل ساعت، برنامه ریزی روزانه، یادآوریها، هشدار، امکان استفاده از مکان یاب و همچنین گوش دادن به موسیقی و رادیو و یا مشاهده تلویزیون و حتی ماهواره، محاسبه نرخ ارز و سهام، بورس و ارزیابی هوشمند محیط اطراف به وسیله تلفن همراه انجام میشود. به بیان برخی از محققین این وسیله به ظاهر ساده در برگیرنده پیامدهای متنوعی برای کاربران است، زیرا علاوه بر ایجاد ارتباط با دیگران می تواند نیازهای گوناگون دیگری را نیز برآورده کند.  به همین دلیل استفاده از این ابزار فناورانه با سرعت شگفت انگیزی در حال رشد است و میتوان از آن به عنوان یک پدیده اجتماعی با اثرات روانشناختی نام برد.

در میانه ی دومین دهه از قرن بیست و یکم تلفن همراه نه فقط در حوزه ارتباطات،  بلکه در صحنه زندگی عمومی – اجتماعی نقش مهمی را ایفا می کند ، زیرا بخش عمده ای از نقش های اجتماعی توسط آن ایفا می شود و ازآنجایی که تسهیلات وسیعی را برای کاربران فراهم می آورد مبدل به وسیله و ابزاری مهم در زندگی روزمره افراد شده است ؛

هم اکنون نه تنها هر بزرگسالی یک دستگاه تلفن همراه دارد بلکه بسیاری از کودکان هم از این وسیله استفاده می کنند، نزدیک به پانصد میلیون نفر از مردم در سراسر دنیا از تلفن همراه استفاده می کنند و بالاترین میزان استفاده از آن در بین مردم چین و سپس در هندوستان شیوع دارد و البته این گرایش خصوصاً در قشر جوانتر حرکت رو به رشدی داشته است.

از سوی دیگر باید اعتراف کنیم که تلفن همراه به مثابه شمشیری دو لبه است، به گونه ای که علی رغم پیامدهای مناسب و مفید آن که پیش از این برشمردیم،  واجد پیامدهای نامناسب و مضری هم برای کاربران است.  به شکلی که گاهی استفاده های غیرمعمول و یا افراطی از آن می تواند باعث شکل گیری انواع وابستگی های روانشناختی و فیزیکی )جسمی(  در افراد نسبت به این وسیله شود، وابستگی هایی که حتی میتواند منجر به اعتیاد به این وسیله و درنتیجه تغییرات رفتاری زیادی در افراد شود.

بر همگان روشن است که استفاده روزافزون از این وسیله می تواند واجد هر دو جنبه از پیامدهای مثبت و مفید و منفی و مخرب باشد. استفاده های غیر ایمن و غیرمعمول از تلفن همراه می تواند تبعات منفی و مخربی بر کاربران داشته باشد.  وقتی افراد دچار وابستگی زیادی به این وسیله میشوند، احتمال بروز پدیدهای به نام بی موبایل هراسی در آنها افزایش می یابد.

بی موبایل هراسی یکی از انواع ترس هاست که به دلیل خارج از دسترس بودن نسبت به تماس های تلفنی در افراد ایجاد می شود.  با یک نگاه اجمالی به ادبیات پژوهشی در این عرصه به راحتی درمی یابیم پرسش نامه ای که بتواند این معضل را به درستی بسنجد وجود ندارد.  از یکسو به این لحاظ که این بیماری در سراسر دنیا در حال شیوع است و بسیاری از انسانها در کشورهای گوناگون از آن رنج می برند و از سوی دیگر از آنجایی که تاکنون در کشورهای انگلستان، ایالات متحده امریکا و کانادا تنها پژوهش هایی در حیطه نگرش سنجی در این زمینه انجام شده است.

 

در این پژوهش، پژوهشگران دریافتند که وابستگی روانشناختی به تلفن همراه و گرایش به بی موبایل هراسی با حالاتی مثل شنیدن صداهای خیالی مبنی بر به صدا درآمدن زنگ تلفن، عادت به چک کردن جیب یا کیف برای اطمینان از وجود تلفن همراه است و نیز اینکه استفاده طولانی مدت از این ابزار می تواند باعث بروز تغییرات مهم شخصیتی در کاربران شود .

شکل گیری اختلالی به نام بی موبایل هراسی که نخستین بار در سال 2113 توسط روانشناسان بریتانیایی کشف شد  به طور روزافزونی در حال گسترش است.

در پژوهشی که توسط مدارس لندن در سال 2113 انجام شد نشان داد که به نظر 52 درصد از کاربران وجود تلفن همراه را در زمره نیازهای اساسی زندگی روزمره است و آنها نمی توانند خانه را بدون تلفن همراه ترک کنند و چنانچه تلفن همراهشان مفقود شود دچار حس ناکامی و عصبانیت و نادیده گرفتن میشوند.

این یافته ها با تحقیق دیگری که در ایالات متحده آمریکا انجام شد مشابهت دارد، در آن پژوهش نیز اذعان شده بود که 26 % از کاربران مدعی هستند که بدون تلفن همراه قادر به زندگی نیستند. از سوی دیگر والش نیز مدعی بود که تلفن همراه اثرات زیادی بر وضعیت روانی افراد میگذارد و می تواند باعث چک کردن زود به زود و بسیار سریع تلفن همراه افراد شده و آنها را برانگیخته و مضطرب کند و کاربران این کار را برای کشف تماس های ازدسترفته و یا بازبینی پیام های کوتاهشان انجام می دهند.

همچنین دیگر نتایج تحقیقات  بر آن بود که افراد وابسته و معتاد به تلفن همراه دچار اضطراب، کناره گیری و احساس تنهایی میشوند.

نتایج مطالعات هویتزر نشان می دهد که معتادین به تلفن همراه انواع اضطراب های روحی و روانی و احساس تنهایی و انزوا طلبی را تجربه می کنند که با عامل افسردگی شباهت زیادی دارد و آن را تأیید می کند.  به گفته پارک افراد وابسته و معتاد به تلفن همراه را می توان از روی احساس تنهایی، اضطراب و احساس پوچیشان زمانی که تلفن همراهشان در دست نیست مورد شناسایی قرار داد.